Save the Date: Konferenz „Genozid, Leugnung und Erinnerung: Von 1915 bis 1937/38“

KONFERENZ - Genozid, Leugnung und Erinnerung: Von 1915 bis 1937/38
Diese Konferenz widmet sich den Politiken massiver Gewalt, die sich vom späten Osmanischen Reich bis in die frühen Jahre der Republik Türkei erstrecken. Im Mittelpunkt steht die Diskussion der historischen Kontinuitäten zwischen dem Genozid an den Armeniern und der Dersim-Tertele aus unterschiedlichen disziplinären Perspektiven. Im ersten Panel analysieren Dr. Raffi Kantian und Dr. Yılmaz Kahraman unter dem Titel „Staatliche Politiken vom armenischen Genozid zur Dersim-Tertele“ die ethno-religiösen Grundlagen der sich zu Beginn des 20. Jahrhunderts formierenden Nationalstaatsideologie. Dabei beleuchten sie insbesondere die gegen verschiedene Bevölkerungsgruppen gerichteten Politiken der Vernichtung, Assimilation und Enteignung. Anschließend zeigt Prof. Dr. Hatice Çoban Kenes in ihrem Vortrag „Kontinuitäten von Leugnung und Othering im Kontext von Genozid/Tertele: ‘Neuer Rassismus’“, dass Genozide nicht nur historische Ereignisse sind, sondern durch Mechanismen der Leugnung, Ausgrenzung und Fremdmarkierung bis in die Gegenwart hinein fortwirken. Im darauffolgenden Panel ordnet die Juristin Rojda Arslan unter dem Titel „Die rechtlichen Dimensionen der Dersim-Tertele und die Problematik der Straflosigkeit“ die Ereignisse von 1937–1938 völkerrechtlich ein und thematisiert die anhaltende Straflosigkeit im Umgang mit historischen Verbrechen. Die gesellschaftlichen und psychologischen Dimensionen von Trauma behandelt Dr. Ali Kemal Gün in seinem Vortrag „Transgenerationale Weitergabe von Trauma und Erinnerungskultur“. Dabei wird deutlich, dass Genoziderfahrungen nicht auf unmittelbar Betroffene beschränkt bleiben, sondern als kollektive Erinnerung über Generationen hinweg fortwirken. Ein weiteres Panel widmet sich dem Thema „Genozid-Erinnerung und übertragenes Trauma in Migrationsgesellschaften: Die Dersim-Tertele“. Im Fokus steht die Situation von Migrant*innen in Europa und insbesondere in Deutschland. Diskutiert wird, wie historische Traumata in der Diaspora weitergetragen werden und welche Formen von Solidarität zwischen unterschiedlichen Genoziderfahrungen möglich sind. Angesichts des gegenwärtigen Erstarkens von Rassismus, Nationalismus und religiöser Diskriminierung – sowohl in Europa als auch weltweit – gewinnt die Auseinandersetzung mit vergangenen Genoziden und massiver Gewaltpolitik zunehmend an Bedeutung. Die durch den armenischen Genozid, die Dersim-Tertele und vergleichbare historische Verbrechen entstandenen Traumata wirken bis heute in kollektiven Erinnerungen und im diasporischen Leben der betroffenen Gemeinschaften fort. Die Konferenz bringt Wissenschaftler*innen verschiedener Disziplinen sowie Zeitzeugnisse zusammen, um die Zusammenhänge von Genozid, Leugnung, Trauma und Erinnerung zu diskutieren und neue Denkräume für historische Aufarbeitung und kollektive Heilung zu eröffnen. Gleichzeitig soll sie in einer vielfältigen Migrationsgesellschaft wie Deutschland zur Sichtbarmachung unterschiedlicher historischer Erfahrungen und zur Förderung gegenseitigen Verständnisses beitragen. Der Austausch über Erfahrungen, Leiden und Erinnerungen von Gesellschaften, die Genozid erfahren haben, ist nicht nur für das Verständnis der Vergangenheit wichtig, sondern auch für die Schaffung einer gemeinsamen Grundlage im Kampf gegen Rassismus und Verbrechen gegen die Menschlichkeit. Erinnerung ist nicht nur Gedenken an die Vergangenheit, sondern eine Voraussetzung für Gerechtigkeit und gesellschaftlichen Frieden.

KONFERANS - Soykırım, İnkâr ve Bellek: 1915’ten 1937/38’e
Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden Türkiye Cumhuriyeti’nin erken yıllarına uzanan süreçte gerçekleşen kitlesel şiddet politikalarını ele alan bu konferans, özellikle Ermeni Soykırımı ile Dersim Tertelesi arasındaki tarihsel sürekliliği farklı disiplinlerden bakış açılarıyla tartışmayı amaçlamaktadır. Konferansın ilk oturumunda Dr. Raffi Kantian ve Dr. Yılmaz Kahraman, “Ermeni Soykırımı’ndan Dersim Tertelesi’ne Devlet Politikaları” başlıklı sunumlarında, 20. yüzyılın başında şekillenen ulus-devlet ideolojisinin etno-dinsel temellerini ve bu ideolojinin farklı halklara yönelik imha, asimilasyon ve mülksüzleştirme politikalarını ele alacaktır. Ardından Prof. Dr. Hatice Çoban Kenes, “Soykırım / Tertele Bağlamında İnkârın ve Ötekileştirmenin Sürekliliği: ‘Yeni Irkçılık’” başlıklı konuşmasında, soykırımların yalnızca tarihsel olaylar olmadığını; inkâr, dışlama ve ötekileştirme mekanizmaları aracılığıyla günümüzde de yeniden üretilebildiğini tartışacaktır. Konferansın bir diğer oturumunda hukukçu Rojda Arslan, “Dersim Tertelesi’nin Hukuksal Boyutları ve Cezasızlık” başlıklı sunumuyla, 1937–1938 Dersim Tertelesi’nin uluslararası hukuk açısından değerlendirilmesini ve tarihsel suçlarla yüzleşme konusunda yaşanan cezasızlık sorununu ele alacaktır. Travmanın toplumsal ve psikolojik boyutları ise Dr. Ali Kemal Gün tarafından “Travmanın Kuşaklararası Aktarımı ve Hatırlama Kültürü” başlıklı konuşmada tartışılacaktır. Bu sunum, soykırım deneyimlerinin yalnızca o dönemi yaşayanlarla sınırlı kalmadığını; kuşaklar boyunca aktarılan derin bir kolektif hafıza ve travma yarattığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bölümde ayrıca “Göç Toplumlarında Soykırım Belleği ve Taşınan Travma: Dersim Tertelesi” başlığı altında, özellikle Avrupa’da ve Almanya’da yaşayan göçmen toplumların tarihsel travmalarla ilişkisi, hafızanın diaspora koşullarında nasıl taşındığı ve farklı soykırım deneyimleri arasında dayanışma imkânları ele alınacaktır. Günümüzde Avrupa’da ve dünyada yükselen ırkçılık, milliyetçilik ve dinsel ayrımcılık, geçmişte yaşanan soykırımların ve kitlesel şiddet politikalarının yeniden tartışılmasını daha da önemli hâle getirmektedir. Ermeni Soykırımı, Dersim Tertelesi ve benzeri tarihsel suçların yarattığı travmalar yalnızca geçmişe ait değildir; bu travmalar, mağdur toplumların kolektif hafızasında ve diasporik yaşamlarında etkisini sürdürmektedir. Bu konferans, farklı disiplinlerden araştırmacıları ve tanıklıkları bir araya getirerek soykırım, inkâr, travma ve bellek ilişkisini tartışmayı; tarihsel yüzleşme ve kolektif iyileşme konusunda yeni düşünsel alanlar açmayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda Almanya gibi çok kültürlü göç toplumlarında, farklı halkların yaşadığı tarihsel deneyimlerin görünür kılınmasına ve karşılıklı anlayışın geliştirilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. Soykırım yaşamış toplumların deneyimlerini, acılarını ve hafızalarını paylaşmaları yalnızca geçmişi anlamak için değil, aynı zamanda ırkçılığa ve insanlık suçlarına karşı ortak bir mücadele zemini oluşturmak için de büyük önem taşımaktadır. Hafıza yalnızca geçmişi hatırlamak değildir; adaletin ve toplumsal barışın koşuludur.